Ngày 10/12, Quốc hội đã thông qua Luật Thương mại điện tử (gồm 7 chương, 41 điều) và sẽ có hiệu lực từ 01/7/2026. Luật đặt ra khung pháp lý toàn diện điều chỉnh mọi hoạt động thương mại điện tử tại Việt Nam, trong đó yêu cầu bắt buộc định danh – xác thực điện tử (VNeID) đối với người livestream, người bán và nền tảng thương mại điện tử.
1. Căn cứ pháp lý yêu cầu người livestream và người bán phải định danh
Quy định về livestream bán hàng và xác thực danh tính được quy định cụ thể tại:
- Khoản 4 Điều 22: Nền tảng TMĐT phải thực hiện xác thực danh tính người livestream theo pháp luật về định danh và xác thực điện tử; người nước ngoài phải xác thực bằng giấy tờ hợp pháp.
- Khoản 1 Điều 24: Người livestream phải cung cấp thông tin để nền tảng xác thực danh tính.
- Khoản 1 Điều 21: Người bán trên nền tảng phải cung cấp thông tin để xác thực danh tính người bán.
- Khoản 1 Điều 25 và Khoản 1 Điều 26: Người tiếp thị liên kết cũng phải được xác thực danh tính.
➡ Nghĩa là từ 01/7/2026, tất cả người livestream, người bán online, người làm liên kết marketing đều phải định danh điện tử.
2. Khái niệm nền tảng thương mại điện tử, livestream, người bán:
Luật Thương mại điện tử 2025 định nghĩa rõ các chủ th:
- Khoản 10 Điều 3: Livestream bán hàng là phát trực tiếp nhằm quảng cáo – giới thiệu hàng hóa, cho phép đặt hàng.
- Khoản 11 Điều 3: Người livestream bán hàng là người xuất hiện trực tiếp trên nền tảng.
- Khoản 2, 3, 4, 5 Điều 3: Xác định các loại nền tảng TMĐT: kinh doanh trực tiếp, trung gian, mạng xã hội có hoạt động TMĐT, nền tảng tích hợp.
➡ Điều này giúp xác định rõ ai chịu trách nhiệm trong từng hoạt động.
3. Trách nhiệm của nền tảng TMĐT khi cho phép livestream (Điều 22)
Theo Điều 22, chủ quản nền tảng phải:
- Công khai quy chế livestream (Khoản 1).
- Có cơ chế tiếp nhận – giải quyết phản ánh của người xem (Khoản 2).
- Cung cấp công cụ cảnh báo trong livestream đối với hàng hóa có nguy cơ mất an toàn (Khoản 3).
- Xác thực danh tính người livestream theo quy định pháp luật (Khoản 4).
- Yêu cầu người bán cung cấp văn bản xác nhận nội dung quảng cáo đối với hàng hóa phải xác nhận trước khi livestream (Khoản 5).
- Dừng phát – gỡ nội dung ngay khi phát hiện vi phạm hoặc theo yêu cầu cơ quan nhà nước (Khoản 6).
- Lưu trữ hình ảnh/âm thanh của phiên livestream tối thiểu 01 năm (Khoản 7).
➡ Các nền tảng mạng xã hội có livestream như Facebook, TikTok, Shopee Live… đều phải tuân thủ đầy đủ các quy định này.
4. Trách nhiệm của người bán trước và trong livestream (Điều 23)
Theo Điều 23, người bán phải:
- Cung cấp đầy đủ giấy tờ chứng minh điều kiện kinh doanh, chất lượng hàng hóa (Khoản 1).
- Cung cấp văn bản xác nhận nội dung quảng cáo đối với nhóm hàng hóa phải xác nhận (Khoản 2).
- Dừng ngay livestream khi phát hiện vi phạm hoặc theo yêu cầu cơ quan quản lý (Khoản 3).
➡ Người bán không được “đẩy trách nhiệm” cho KOL, người livestream.
5. Trách nhiệm của người livestream bán hàng (Điều 24)
Người livestream phải:
- Cung cấp thông tin để định danh (Khoản 1).
- Tuân thủ quy chế hoạt động livestream của nền tảng (Khoản 2).
- Từ chối hợp tác nếu người bán không cung cấp giấy tờ hợp lệ (Khoản 3).
- Không cung cấp thông tin sai lệch về công dụng – xuất xứ – giá – chất lượng (Khoản 4).
- Thực hiện đúng nội dung quảng cáo đã được xác nhận (Khoản 5).
- Không sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh, hành vi trái thuần phong mỹ tục (Khoản 6).
- Ngừng phát khi phát hiện vi phạm hoặc theo yêu cầu cơ quan nhà nước (Khoản 7).
➡ Đây là lần đầu tiên Việt Nam đặt trách nhiệm pháp lý trực tiếp lên người livestream.
6. Trách nhiệm của nền tảng thương mại điện tử trung gian và mạng xã hội (Điều 17 & Điều 18)
Các nền tảng như Shopee, TikTok, Facebook, Zalo… phải:
- Xác thực danh tính người bán (Khoản 1(c) Điều 17).
- Kiểm duyệt nội dung trước khi hiển thị (Khoản 1(đ) Điều 17).
- Lưu trữ dữ liệu hợp đồng tối thiểu 3 năm (Khoản 2(i) Điều 17).
- Tạm ngừng, chấm dứt tài khoản khi có yêu cầu từ cơ quan nhà nước (Khoản 2(e) Điều 17).
- Lưu trữ dữ liệu giao kết khi là mạng xã hội TMĐT (Khoản 2(c) Điều 18).
➡ Nền tảng TMĐT bị siết trách nhiệm mạnh hơn so với luật cũ.
7. Các hành vi bị cấm trong TMĐT (Điều 6)
Luật liệt kê rõ:
- Hành vi lừa đảo, lừa dối trên nền tảng TMĐT (Khoản 1).
- Kinh doanh hàng giả, hàng cấm, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ, hàng không rõ nguồn gốc (Khoản 2).
➡ Nếu vi phạm, người bán – người livestream – nền tảng đều bị xử lý.
8. Hình thức xử lý vi phạm (Điều 39)
Người vi phạm có thể bị:
- Xử phạt hành chính (Khoản 1(a)).
- Gỡ nội dung, chặn truy cập, khóa tài khoản (Khoản 1(b)).
- Buộc khắc phục hậu quả và bồi thường (Khoản 1(c), (d)).
- Truy cứu hình sự nếu có dấu hiệu tội phạm (Khoản 1(đ)).
➡ Đây là điểm mới mạnh nhất, trao thêm quyền cho cơ quan quản lý để “dọn sạch” thị trường livestream.
9. Thời điểm áp dụng và quy định chuyển tiếp
- Luật có hiệu lực từ 01/7/2026 (Điều 40).
- Các website/ứng dụng TMĐT đã đăng ký trước đó được tiếp tục hoạt động đến 30/6/2027 (Khoản 1 Điều 41).
Kết luận
Luật Thương mại điện tử 2026 là bước chuyển lớn, lần đầu tiên:
- Xác định rõ trách nhiệm pháp lý của người bán – người livestream – nền tảng.
- Bắt buộc định danh điện tử (VNeID) trước khi bán hàng hoặc livestream.
- Tăng tính minh bạch, ngăn chặn hàng giả, gian lận, lừa đảo online.
- Siết chặt quản lý TMĐT xuyên biên giới và nền tảng nước ngoài.
Đây là hành lang pháp lý giúp thị trường TMĐT Việt Nam phát triển lành mạnh, bền vững và bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng.
